Sukcesja ekologiczna,
a co to takiego?
Uporządkowane w czasie i przestrzeni zmiany zachodzące w biocenozie na danym terenie — od kolonizacji siedliska (stadium pionierskie), przez stadia pośrednie, aż do stadium końcowego (tzw. klimaksu).
Przyroda nie lubi próżni i bezruchu
Jeśli zostawimy otwarty teren samemu sobie, uruchamia się „sztafeta” gatunków. Sukcesja to po prostu proces, w którym z biegiem lat zmienia się „obsada roślin” w jednym miejscu. Jedne gatunki pojawiają się pierwsze, potem przybywają kolejne, a część tych wcześniejszych stopniowo ustępuje. Dzieje się tak, bo zmieniają się warunki: ilość światła, wilgotność, temperatura przy gruncie, a nawet rodzaj gleby tworzącej się z materii organicznej.
Najpierw rosną ekspansywne trawy i turzyce (robi się gęściej, wyżej, bardziej „jednolicie”), potem pojawiają się krzewy — „klasycy zarastania”: głogi, tarnina oraz młode drzewa (naloty) — a z czasem tworzą się z tego zarośla. To naturalny proces. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy chcemy zachować cenne siedliska otwarte: łąki, polany, murawy.
Przez długi czas „robotę” utrzymania otwartych terenów wykonywały zwierzęta gospodarskie: krowy, owce, kozy — po prostu przygryzając roślinność. Gdy tradycyjne użytkowanie (wypas, koszenie) zanika, jako jedno z głównych zagrożeń wskazuje się właśnie postęp sukcesji wtórnej oraz pojawianie się krzewów i gatunków inwazyjnych.
Ochrona czynna. Dlaczego to działa?
Skutecznym sposobem ograniczania sukcesji w siedliskach otwartych jest ochrona czynna — regularne działania utrzymujące teren w „otwartej” formie, przede wszystkim wykaszanie.
Mniej cienia przy ziemi
Koszenie hamuje rozrost wysokich traw i ogranicza zacienienie tuż nad gruntem.
Krzewy nie „rozkręcają się”
Młode pędy krzewów są regularnie usuwane, zanim zdążą zdominować teren.
Brak użyźniania runi
Przy dobrym koszeniu i wynoszeniu biomasy nie dochodzi łatwo do użyźnienia darni.
Czym są murawy i jakie bywają?
Jeśli zastanawiasz się, co to są murawy oraz jakie potrafią być ich typy — poniżej znajdziesz kilka przykładów z wyjaśnieniem.
Murawy kserotermiczne
Ciepłolubne zbiorowiska trawiaste o charakterze stepowym, których występowanie zależy od warunków klimatycznych, glebowych i ukształtowania terenu. Powstawały często wskutek tradycyjnego wypasu. W uproszczeniu: miejsca, gdzie jest dużo słońca, sucho i ciepło — często na stokach, wychodniach wapieni, lessach czy rędzinach. Bardzo bogate gatunkowo, latem wyglądają jak przyrodniczy fajerwerk.
Ciepłolubne śródlądowe murawy napiaskowe
Ciepłolubne zbiorowiska trawiaste uwarunkowane klimatem, glebą (piaski) oraz antropogeniczną historią użytkowania. Zbliżone do kserotermicznych, ale rozwijają się na suchych glebach piaszczystych. W uproszczeniu: łąka na piasku — pełna traw i roślin przystosowanych do suszy i nagrzewającego się podłoża. Charakteryzuje ją luźna, kępiasta darń i bogata flora.
Murawy bliźniczkowe (psiary)
Acidofilne (kwaśnolubne) murawy z dominacją bliźniczki psiej trawki (Nardus stricta), często o wtórnym pochodzeniu i związane z dawnym wypasem. W uproszczeniu: murawy o niskiej, zwartej runi na ubogich, kwaśnych glebach. Mogą występować od nizin po góry. Gdy zanika użytkowanie, są podatne na zarastanie krzewami i ekspansję silnych roślin zielnych.
Apetyt rośnie w miarę jedzenia
Jeśli odczuwasz głód wiedzy i chcesz poczytać więcej o murawach, poniżej znajdziesz odnośniki do przewodników metodycznych dostępnych na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska — projekt „Monitoring gatunków i siedlisk przyrodniczych”.
Teoria to jedno. A teraz — do roboty
Zobacz, jak teorię o sukcesji zamieniamy w konkretne metry uratowanej murawy w ramach akcji „Kasa w piach”.